`:copy paste değil alınteri`


`maddi anlamda anayasa`


devletin temel organlarının kuruluşunu ve işleyişini belirleyen hukuk kurallarının bütünüdür. bir kuralın anayasa kuralı olup olmadığına o kuralın içeriğine, neyi düzenlediğine bakarak karar verilir. bu kural, içerik itibariyle devletin temel organlarının kuruluşuyla veya işleyişiylşe ilgiliyse, o kural anayasal niteliktedir.


`şeklî anlamda anayasa`


normlar hiyerarşisinde en üst sırayı işgal eden, kanunlardan farklı ve daha zor bir usûlle değiştirilebilen hukuk kurallarının bütünüdür. bir kuarlın anayasa kuralı olup olmadığına, onun içeriğine bakılmaksızın, o kuralın bulunduğu yere ve yapılış veya değiştiriliş şekline bakılarak karar verilir.


`yazılı anaysa`


bir anayasa içinde olması düşünülebilecek kuralların yetkili bir organ tarafından belirli bir belge içinde toplanmasıdır. bu kuralların tek bir metinde toplaması şart değildir.


`yazısız anayasa`


yazılı anayasanın karşıtıdır. teamüli anayasa ya da geleneksel anayasa da denir. toplum içinde uzunca bir süre kesintisiz olarak tekrarlanan ve bağlayıcı olduğuna inanılan uygulamalardan oluşur. en bilinen örneği ingiltere'dir. bunun yanında birleşik arap emirlikleri, suudi arabistan, israil gibi ülkeler de yazısız anayasa uygulamaktadırlar.


`yumuşak anayasa`


normal kanunlarla aynı usûllerle ve aynı organlarca değiştirilebilen anayasalardır. yazısız anayasalar yumuşak niteliktedir. anayasaların yumuşak nitelikte olması teorik olarak iki şekilde mümkündür: anayasa, ya açıkça normal kanunlar gibi değiştirilebileceğini hükme bağlar; ya da değiştirme konusunda hiçbir hüküm içermez. bu sistemin ayırıcı özelliği, anayasaların alelâde bir kanunla değiştirilebilmesidir. bunda, anayasa ile kanun normlar hiyerarşisinde aynı basamakta yer alır. bu nedenle yumuşak anayasanın şeklî anayasa anlayışına göre anayasa sayılmayacağı söylenebilir.


`katı anayasa `


normal kanunlardan daha farklı organlarca ve daha zor usûllerle değiştirilebilen anayasalardır. yazısız anayasaların yumuşak olduğu gibi yazılı anayasaların da katı olduğu söylenebilir. değiştirme usûlünün bir kez anayasada saptanması kabul edilince zorunlu olarak, kanunlar için öngörülenden farklı bir usûl tespit edilmektedir.

bir anayasaya katılık sağlamanın değişik yolları şunlardır:

a) üye tamsayısının salt çoğunluğu kuralı: eğer bir anayasanın değiştirilmesi için parlamento üye tamsayısının salt çoğunluğunu arıyorsa, o anayasa katıdır.

b) nitelikli çoğunluk kuralı: anayasanın değiştirilmesi için parlamento üye tamsayısının beşte üçü, üçte ikisi, dörtte üçü gibi nitelikli çoğunluğu aranıyorsa, o anayasa katıdır.

c) halkoylaması: kanunlar için aranmadığı halde, bir anayasanın değiştirilebilmesi için değişiklik teklifinin halkoylamasına sunulması gerekiyorsa, o anayasa katıdır.

d) değiştirilemeyecek maddeler: bir anayasanın bazı maddelerinin değiştirilmesi yasak ise o anayasa katıdır.

e) süre yasağı: bir anayasanın kabul edilmesinden itibaren belli bir süre değiştirilmesi yasak ise o anayasa katıdır. bazı anayasalar, istikrar amacıyla, kendilerini kabul edilmelerinden itibaren belli bir süre içinde değiştirilmelerini yasaklamıştır.

f) dönem yasağı: bir anayasa kendisinin belirli dönemlerde veya durumlarda değiştirilmesini yasaklıyorsa, o anayasa katıdır.