Likitide Tuzağı
Ekonomide para arzı artarsa hükümet faiz oranlarını düşürür.Ancak belli bir noktadan sonra para arzı ne kadar artarsa artsın faiz oranları düşmez.Oranlar bu en düşük seviyeye geldiği zaman kişiler paralarını bankalarda tutmaktan kaçınır.Paraları yanlarında tutarlar.Yastık altı para dediğimiz unsurda budur.Bu duruma likitite tuzağı denir.
Hukümetin faiz oranlarını arttırması – yeni yatırımları arttırmak , üretimi , istihdamı arttırıp enflasyonu önlemeyi hedefler.
Üretici Rantı
üreticinin belli bir malı satmaya razı olduğu en düşük fiyat ile malın piyasa fiyatı arasındaki farktır. piyasa fiyatı yukarıda olmalıdır ki üretici için pozitif değer oluşsun.
Tüketici Rantı
arzin coklugu ya da talebin azligi durumunda düsen fiyatlar sonucu, belirli bir fiyati ödemeye razi olan tüketicinin, daha da ucuza mal almasiyla elde ettigi avantaja denir.
Bolluk Paradoksu
bir malın çok üretildiği dönemde değerinin düşmesi nedeniyle, az üretildiği dönemden daha az kar edilmesi durumunu belirten iktisadi kavram.king kanunu olarak da bilinir.
Para Talebi : Bankalardaki vadesiz mevduatlar , hesapta , cepte veya kasada saklanan paralar para talebini oluşturur.(Kullanıma hazır para) Modern ekonomilerde durum böyledir.
İnsanlar neden yanlarında para bulundururlar?
a) Muamele saiki(işlem güdüsü) ile para talebi : Ev halklarının ve firmaların günlük işlemlerini sıkıntıya düşmeden yapabilmeleri için her an hazır durumda tutulan para.
b) ihtiyat güdüsü:Acil bir durumda kullanılmak üzere para saklama güdüsü.
c) c)Spekülasyon saiki ile para talebi : Hisse denedi ve tahvillerle ilgilidir.Bizim ekonomimizde ev,arsa ve bazı malların alım-satımında söz konusudur.Bazı malları fiyatları çeşitli nedenlerden dolayı aşırı düşer.Spekülasyon saiki ile para talebi , bu aşırı ucuzlayan malları ucuza alıp pahalıya satarak kâr elde etmek amacıyla para tutma güdüsünden doğar.
Para Arzı : Merkez bankasının piyasaya surdüğü para(kağıt para) -> Mb piyasaya ihtiyaç kadar para sürer.MB fiyatı sabit tutmak için ekonomideki büyümeye paralel olarak piyasaya para sürmelidir.
Merkez Bankası Piyasaya hangi yollarla para sürer?
-MB aldığı dövizler karşılığında piyasaya para sürer.
-MB açık piyasa işlemleriyle piyasaya para sürer.Bankalar arası piyasada , fazla parası olan bankalar paraya ihtiyacı olan bankalara kredi verir.Bu kredilerin eksik kalan kısımlarını MB tamamlar.
-MB piyasadan tahvil satın alarak piyasaya para sürer.
Para arzı = Kağıt para + Ufaklık(bozuk para) + kaydi para(Banka parası)
Tam rekabet piyasası : çok sayıda alıcı ve satıcının yer aldığı, satıcıların bu nedenle fiyatı belirleme güçleri olmadığı piyasa. talebin fiyat esnekliğinin sonsuz olduğu piyasa. fiyatlar, firmaların satıcıların marjinal maliyetine kadar ineceği için, tüketici rantının (bkz: consumer surplus) maksimum olduğu piyasa.
Monopol : monopol piyasası tek bir firmanın bulunduğu ve o firmanın üretip sattığı malın yerine kolayca ikame edilebilecek başka malın olmadığı piyasadır.elektrik,su ve doğalgazı pazarlayan firmalar monopol piyasaları için güzel bir örnek teşkil etmektedir.
Düopol : iki üretici ve çok sayıda tüketicinin bulunduğu piyasa..
tüketiciler bakımından, tam rekabet piyasasına çok benzer..üreticilerin arzı kontrol edememeleri satış fiyatını etkiler..bu da, fiyatın tekel piyasasındaki fiyata yaklaşmasına yol açar..bu tip piyasalara, "kısmi tekel piyasası" da denilmektedir..
Oligopol : Birbirlerine etki edebilecek kadar az sayıda satıcının sonsuz sayıda alıcı ile karşı karşıya geldiği piyasadır.
Monopson : Bir malın piyasada çok fazla satıcısı olmasına karşın , birtane alıcısının bulunmasıdır.
Düopson : birbirlerine benzer ürünlerin çok sayıda üreticisinin fakat sadece iki tüketicisinin bulunduğu piyasalara verilen ad
Kartel : aynı üretimi yapan iki ya da çok sayıda işletmenin anlaşma yaparak oluşturdukları birliktir.amaç rekabeti önlemek ve piyasada tekel oluşturarak daha çok kar sağlamaktır.karteli oluşturan işletmeler,tüzel kişiliklerini yani ekonomik ve hukuksal bağımsızlıklarını korurlar ancak fiyat,satış koşulları,herbirinin üreteceği ürün mitarı vb. temel ticaret sorunlarında anlaşır böylece dış ilişkilerinde birbirlerine bağımlı hale gelirler.
Tröst : firmalarin tek yonetim altinda gruplasmasiyla trostler olusur. trostler 19. yuzyilda abd'de ortaya cikmis ve gelismistir. trostlerin piyasayi etkilemesi o derece ileri duzeye varmistir ki, sonucta antitrost yasalar ortaya cikmistir.
trostler ticari veya sanayi isletmelerinin piyasada daha guclu olabilmeleri, daha cok kar saglamak amaciyla, gerek mali ve gerek yonetim bakimindan daha buyuk kuruluslar haline gelmeleridir.
Anti tröst : devletin yasal duzenlemeleriyle tekellesmeyi onlemek icin yuruttugu politika
94 de Türkiye de çıkan rekabeti önleme hakkındaki yasa
Diferansiyel Rant : Kaliteli ve verimli toprakların geliri doğal olarak daha fazla olacaktır. Toprakların farklı özelliklere sahip olmasından (Örneğin; verimlilik farkı, kente ve pazar yerine uzaklık farkı gibi) doğan ranta ise "diferansiyel rant" adı verilir.
Maastrich Kriterleri :
1-ülkenin enflasyon oranı , o yılın en düşün enflasyon oranına sahip üç ülke ortalamasının en fazla 1.5 puan üzerinde olabilir
2-Kamu harcamaları bütçe açığının %3 ünü geçemez
3-üye devletlerinin kamu borçalrı gayri safi milli hasılanın %60 ını geçemez
4-uzun dönem faiz oranları , en düşük üç ülke ortalamasının en fazla 2 puan üzerinde olabilir.2 puanı aşmamalı.
5- ülke , son iki yılda devaluasyo yapmamis olmalıdır
Devletin Cari Açığı Kapatma Politikaları : -ozellestirme, -uzun vadeli dovizle borclanma, -reel faizleri yuksek tutup yabancilarin sicak parasini ulkeye almak
Cari Açık ; Döviz gelirleri – Döviz Giderleri
Döviz Gelirleri ; İhracat + Bavul ticareti + Turizm gelirleri + Faiz gelirleri + İşçi Dövizleri + Taşımacılık gelirleri + Yurtdışı mütaitlik + Diğer
Döviz Giderleri ; İthalat + Turizm giderleri + Faiz Giderleri + Taşımacılık giderleri + Diğer
Döviz Rezervleri ; Sermaye Hareketleri – Cari Açık
Sermaye Hareketleri ; Yabancı sermaye + Portföy yatırımları + Dış krediler + Kaynağı belirsiz döviz
Para Politikası – Merkez Bankasının
Maliye Politikası – Hükümetindir
Monopolün Eleştirisi
1.eleştiri : Monopolcünün tam rekabet piyasasına göre daha az üretim yaparak , tam rekabet piyasa fiyatından daha yüksek fiyattan satış yapmasıdır.
2.eleştiri : Monopolcünün kısa dönemde sağladığı anormal kârı uzun dönemde sürdürmesidir.
3.eleştiri : Kaynak israfı olan reklamlara yer verilmesidir.Monopolcü kendi talebini arttırmak ve talebin fiyat esnekliğini azaltmak için reklam yapabilir.
Yapısal İşsizlik : hızlı nüfus artışı ile üretim faktörleri artışı arasındaki uyumsuzluktan kaynaklanan, istihdam olanaklarının yetersizliği ve çalışmak isteyenlerin sürekli ve yaygın bir biçimde açıkta kalmaları şeklinde beliren işsizlik
Konjonktürel işsizlik: işsiz insanların varolması ama açık işin olmaması durumudur (ab ülkelerinde işsizlik tipi)-kısa dönemlidir.
Enflasyonist Açık : Piyasadaki arzin talebi karsilamamasi sonucu talep enflasyonu olusmasi ve piyasadaki butun fiyatlarin artmasi.
Deflasyonist Açık :Fiyatlarla birlikte üretim, istihdam ve ulusal gelir düzeyininin de düşmesiyle bütçede meydana gelen açık.
Merkez Bankası Piyasaya hangi yollarla para sürer?
-MB aldığı dövizler karşılığında piyasaya para sürer.
-MB açık piyasa işlemleriyle piyasaya para sürer.Bankalar arası piyasada , fazla parası olan bankalar paraya ihtiyacı olan bankalara kredi verir.Bu kredilerin eksik kalan kısımlarını MB tamamlar.
-MB piyasadan tahvil satın alarak piyasaya para sürer.
