AB'ye katılım süreciyle birlikte Türkiye, bürokratik vesayet altında (yani iktidarın atanmışlarla seçilmişler arasında paylaşıldığı, son sözü atanmışların söylediği) ve yarı-liberal (yani temel hak ve özgürlüklerin kısıtlı olduğu) türden bir demokrasiden, liberal (yani iktidarın çoğunluğun oyunu alan seçilmişlere ait olduğu; ancak yurttaşların hiçbir çoğunluk tarafından çiğnenemeyecek temel hak ve özgürlüklere sahip olduğu türden) demokrasiye geçişin sancılarını yaşıyor.
Bu süreçte ortaya çıkan dikkate değer tartışma konularından biri, demokrasinin bir "uzlaşma rejimi" olup olmadığı. Bürokratik vesayetin (bunun en kaba biçimi olan askerî müdahalelerin) son bulmasının demokrasinin bir gereği olduğunu çok da haklı olarak savunanlar arasında bir kesim, demokrasinin bir "uzlaşma rejimi" olmadığı tezini işliyor. Bununla kastedilen, kararlar alınırken seçilmişlerin atanmışlara, iktidarların muhalefete tabi olamayacağı; kararların azınlıktakilerin dayatmasıyla alınamayacağı.
Öncelikle şunu belirteyim: Başta YÖK Başkanı Sayın Erdoğan Teziç ve onun icadı olan "Rektörler Komitesi" ile Cumhuriyet Başsavcısı Sayın Abdurrahman Yalçınkaya ve onlar gibi düşünenlere hatırlatmak gerekir ki; demokrasiler halk egemenliğine dayanır ve TBMM'deki çoğunluk, temel hak ve özgürlükleri çiğnemediği sürece, uygun gördüğü kanunu yapabilir, kuralı koyabilir. Herkes buna saygı göstermek mecburiyetindedir. TBMM, anayasayı değiştirerek başörtüsü yasağına son vermelidir; çünkü bu yasak insan haklarına aykırıdır; kadınlara karşı ayrımcılık, eğitim hakkının çiğnenmesi demektir. AİHM, bu konudaki düzenlemeyi Türk makamlarının takdirine bırakmıştır; yasağın kalkmasını asla bir insan hakları ihlali olarak görmeyecektir. Bunların aksini iddia etmek sadece ve sadece demokrasiye karşı çıkmak, halka doğruyu söylememek anlamına gelir ve hiçbir meşruiyete sahip değildir.
Ne var ki, kararların çoğunlukla alınması, demokrasinin bir uzlaşma rejimi olmadığı tezini haklı kılmaz. Eğer kastımız liberal demokrasi ise demokrasi kesinlikle bir uzlaşma rejimidir. Şu anlamda: Demokrasi, çoğunluk yönetimi, yani iktidarın çoğunluğun oyunu alan partiye (veya partiler koalisyonuna) ait olduğu, ama azınlıkta kalanların hiçbir çoğunluk tarafından çiğnenemeyecek temel hak ve özgürlüklere sahip olduklarına dair, hem anayasa ve yasalara yazılan hem de siyasî oyuncular arasında zihniyet olarak paylaşılan bir mutabakata dayanır. Denebilir ki liberal demokrasi çoğunluklarla azınlıklar arasında uzlaşma rejimidir.
Demokrasilerde iki türlü "azınlık"tan söz edilebilir: Siyasî tercihleri bakımından azınlıkta kalanlar ve kültürel kimlikleri çoğunluktan farklı olanlar. Siyasî azınlıkların hakları siyasî haklar, esas olarak ifade ve örgütlenme özgürlüğüyle; kültürel azınlıkların hakları ise (dinsel, etnik ve diğer) kimliklerin özgürce ifadesi ve yaşanmasıyla güven altına alınır. Kültürel azınlıklara tanınan haklar bireysel veya grup temelli olabilir. Grup hakları, parlamentoda ve yerel meclislerde özel temsil hakları tanınmasını veya devletin devolüsyon (bölgelere yetki devri) yapmasını ya da (iktidarın kimlik grupları arasında paylaşılmasını öngören) federal (veya konfederal) bir yapıda örgütlenmesini içerebilir. Gerek siyasal gerekse kültürel haklar, başta anayasa mahkemeleri olmak üzere yargı organları, ama esas olarak da haklarına sahip çıkan yurttaşlar, sivil toplum tarafından korunur.
Demokrasi başka bir anlamda da uzlaşma rejimidir. Ortaya çıkan önemli (örneğin toplumda kutuplaşmalara yol açan) siyasî anlaşmazlıklar, çoğunluğun dayatmasıyla değil, taraflar arasında görüşme ve asgari müştereklerde buluşma, yani uzlaşma yoluyla çözülür. Demokrasiler, bu tür "siyasî çözüm" rejimleridir.
Yukarıda kısaca sıraladıklarım, ilk kez sivil (yani mimarı toplum olan) ve demokratik (yani liberal demokrasinin kurum ve kurallarını getirecek) bir anayasa yapmaya soyunmuş olan Türkiye'de akıldan çıkarılmaması gereken hususlar.
