Doç. Dr. Ali ULUSOY*


OLAY I

... İli Valisi olan (A), 29 Ekim 1995 tarih ve 95/7483 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile İl Valiliği görevinden alınmış ve merkez valiliği görevine atanmıştır.
Sözü edilen kararı alan bakanlar Kurulu Cumhurbaşkanı tarafından onaylanarak kurulduktan sonra, 15.10.1995 günü yapılan oylamada Türkiye Büyük Millet Meclisinden gerekli güvenoyunu alamamış olması nedeniyle istifa etmiş ve görev süresi de yeni Bakanlar Kurulunun kurulması ile 30.10.1995 tarihinde sona ermiştir.
... İl Valiliği görevini yürüttüğü dönemde herhangi bir soruşturma geçirmemiş, tüm mesleki yaşamı boyunca ihtar dahi almamış, birçok teşekkür ve takdir belgesi ile taltif edilmiş bulunan (A), hakkında tesis edilmiş bulunan işlemin hukuka aykırı olduğuna inandığı için, bu işlemin iptali istemiyle ilk derece mahkemesi olarak Danıştaya başvurmuştur.
Davalı İdare (İçişleri bakanlığı), Danıştaya sunduğu savunma dilekçesinde, hükümetin siyasetini yürütmek suretiyle sorumluluğunu birlikte taşıyan valilerin hükümetçe seçilmesinin ve değiştirilmesinin İdarenin tabii ve hukuki yapısının gereği olduğunu, 5442 sayılı Kanunun 6. ve 3152 sayılı Kanunun da 37. maddesinin valileri atamak ve değiştirmek konusunda bakanlar Kuruluna takdir yetkisi tanıdığını ileri sürmüştür.

İLGİLİ MEVZUAT:

• İçişleri bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkındaki 3152 sayılı Kanunun 37. Maddesi:
“Valiler atanmalarındaki usule göre, valilik kadro ve ünvanları muhafaza edilmek suretiyle merkezde görevlendirilebilirler...”
• 5442 sayılı İl İdaresi Kanunun 6. Maddesi:
“ Valiler İçişleri bakanlığının inhası, Bakanlar Kurulunun kararı ve Cumhurbaşkanının tasdiki ile tayin olunurlar...
Valiler, lüzumunda tayinlerindeki usule göre kadro aylığı ile merkez emrine alınarak İçişleri bakanının tensip edeceği işlerde görevlendirilebilirler.”
• 5442 sayılı İl İdaresi Kanunun 9. Maddesi:
“Vali, ilde Devletin ve Hükümetin temsilcisi ve ayrı ayrı her bakanın mümessili ve bunların idari ve siyasi yürütme vasıtasıdır.”


SORULAR:

1. Valilerin ilde Devletin temsilcisi olması, İdareye ilişkin hangi temel ilke ile bağlantılıdır? Açıklayınız.
2. Valilerin kaç türlü görevi vardır? Açıklayınız.
3. TBMM’ce Bakanlar Kuruluna güvenoyu verilmesinin ya da verilmemesinin İdare Hukuku açısından anlamı nedir?
4. Açılan davada Mahkeme sizce hangi gerekçelerle ne yönde bir karar vermelidir?

(A), 1966 yılında SSK Genel Müdürlüğünce müfettiş olarak atanmış ve o tarihten buyana müfettişlik görevine devam etmektedir. 10.4.2000 tarihinde kendisine bildirilen bir yazıda, hakkında, ilkokul mezunu olmasına rağmen kendisini Ankara İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi mezunu gibi gösterdiği gerekçesiyle soruşturma başlatıldığı ve soruşturma sonuçlanıncaya kadar görevden el çektirildiği belirtilmiştir. (A) yazıyı okur okumaz kendisini çalıştığı binanın sekizinci katından atarak intihar etmiş ve hayatına son vermiştir.
SSK İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığı antetli ve imzalı ve (A)’nın eşi (B) ye hitaben yazılı ve 10.10.2000 tarihinde tebliğ edilen bir yazıda da, eşi hakkında yapılan soruşturmaya binaen, soruşturmayı yapan müfettişin raporunda (A)’nın sadece ilkokul mezunu olmasına rağmen kendini Ankara İTİA mezunu gibi göstermek suretiyle müfettiş olduğunun kesin olarak anlaşıldığı belirtilerek, kanuni mirasçısı olması nedeniyle eşine geçmişte müfettiş sıfatıyla yapılmış olan ödemelerin ve kanuni faizinin karşılığı olarak 25 milyar TL’nin bir hafta içinde Kurumun belirtilen banka hesabına ödemesi istenmiş, aksi taktirde Kurumun hukuken sahip olduğu her türlü yetkiyi kullanacağı belirtilmiştir.

SORULAR

1. (A)’ya 10.4.2000 tarihinde bildirilen yazıyı idari işlem kuramı açısından değerlendiriniz.
2. (B)’ye 10.10.2000 tarihinde tebliğ edilen yazı idari işlem olarak kabul edilebilir mi?
3. Eğer bir önceki soruya verdiğiniz yanıt olumlu ise, bu işlem hukuka uygun mudur? Neden?
4. (B) size bir hukukçu olarak danışsaydı, ne yapmasını tavsiye ederdiniz?
5. (B)’ye tebliğ edilen yazıda, belirtilen miktarın belirlenen tarihte ödenmemesi üzerine “Kurumun hukuken sahip olduğu her türlü yetkiyi kullanacağı” ifadesiyle kastedilen ne tür bir yetki olabilir? Kurum, bu türden bir yetkiyi hangi şartlarda kullanabilir?