Hukukta Yorum Türleri ;
1.Yasama Yorumu : Bir kanun hükmünün yasama tarafından yorumunun yapılması demektir. Yasanın anlamını açıklama amacı taşır.Bu sebeple yasama yorumu bir nevi yasamanın eki niteliğindedir.Bu yüzden bağlayıcı özelliğe sahiptir.Ayrıca genel ve soyut niteliğe sahiptir.Çağdaş hukuk sistemleri tarafından bu yorum türü kabul edilmemektedir.
2.Yargı Yorumu : Bir davaya bakan yargıçlar tarafından yorumlanır.Bu yorum hukuki uyuşmazlık çözülürken yapılan yorumdur.Yasama organının aksine somut bir niteliğe sahip ve belli bir olayla ilgilidir sadece.Yargıçlar kanun boşluklarını doldururken bu yöntemden yararlanırlar.
3.Bilimsel Yorum : Bu yorum da hukuk bilimiyle uğraşan ve hukuksal sorun üzerine eser yazanların yapmış olduğu yorumdur.Teorik bir nitelik taşır geneldir ve bağlayıcı niteliğe sahip değildir.
Yorum Metodları ;
1.Lafzi Yorum : Hakimin ve hukuk uygulayıcısının ; kanun koyucunun ; kanunda belirttiği sözleri açıklamak suretiyle yaptığı yorumdur.Bu yorum da, kelimelerin sözlük anlamları ve geçerli dildeki anlamlarına bakılarak yapılır fakat kabul edilmesi için yasaların herkesin onaylayacağı dilde yapılması gerekir.(Teknik dilde değil).Bu yorumda hakimin kanun sözüne önem verirken kanunda gördüğü hataları da düzeltmesi bekleniyor.Bu yorumun en fazla eleştirilen yanı ise ; yasa koyucunun kullandığı kelimelere aşırı bir değer tanınması ve yasaların bütün bir titizlikle yapılan denetimden sonra geçmiş olması.
2.Tarihsel Yorum : Bu yorum hakimin kanunu uygularken kanun koyucunun subjektif iradesini göz önünde bulundurur.Kanun koyucunun subjektif iradesini nasıl anlarız?
Subjektif iradesinin anlaşılması için kanun gerekçesine bakılır,hazırlık çalışmalarına, parlamentodaki görüşme tutanaklarına bakılır.Kanunun rasyonel amacında,hangi amaçla çıkardığına – bunlara bakarak da anlaşılır.Bu yorum yöntemi yeni çıkan yasalara uygulanması bakımından daha anlamlıdır.
3.Mantıki Yorum : Kanun ruhuna önem verir.Burada anlamı tespit edilmek istenen kanunun genel sistem içindeki yeri ve kanunun diğer hükümlerle ilişkisi üzerinde durulur.
4.Kavramcı Yorum : Bu metot hukuk uygulaması bakımından kanunun sistemleştirilmesi ve kanunun içerdiği genel kavramların tanımlanmasına öncelik verir yine bu metot kanunun ülkenin her yerinde aynı şekilde uygulanıp yorumlanmasına da önem verir ve hukuk uygulamasında birlik uyum ve kesinlik sağlamaya çalışır.
5.Menfaat İçtihadı Yorumu : Bu yorum da kanun boşluklarının doldurulması ve kanunun sosyal gelişmeye uygun olarak yorumlanmasına öncelik veriyor.Bu yorum yöntemine göre her hukuki uyuşmazlığın gerisinde bir menfaat anlaşmazlığı vardır.Hakimin temel görevi bu menfaat anlaşmazlığını çözmektir.
6.Teolojik (Amaçsal) Yorum : Amaca önem verir.Söze değil,Öze önem verir.Hukuk uyuşmazlığının çözülmesi sırasında Sosyal-Somut gerçekliğe , eşyanın değerine önem verir.Bu metoda göre hukukun amacı sosyal ihtiyaçları en iyi şekilde karşılamak yasaya esnek bir yapı verir.
Yasanı statik yapısı ile yasamanın dinamik yapısı arasında uyuşmazlık olursa bunu çözmek amacındadır.
7.Karma Yorum : Bütün yorum yöntemlerinden dengeli bir şekilde yararlanılmasıdır. Tamamen söze önem verilmesi halinde kanunun gerçek amacından sapılmış olur.Yine tamamen amaca önem verilirse,hukuk uygulamasına keyfilik verilmiş olur hukuk güvenliğine aykırı olur
Kanunların Yapılması Metodları ;:
1-Kazuistik Metod Kanun koyucunun kanunun uygulanması bakımından ortaya çıkacak bütün durumları göz önünde bulundurarak.Her muhtemel olay için çözüm getirmeye çalışmasıdır.
-Bu metoda yazılı kanunlar çok sayıda madde içerir ve kanunlar her hukuki olay için çözüm getirmeye çalışır.
2.Soyut Metod : Genel ve soyut kuralları vaaz etmekle yetinilir.Hakime düşen görev ise kanunları yorumlayarak hukuk sorunlarına çözüm bulmaktır.Bu metod sayesinde hukuk canlılığını korur.Kanun maddeleri detaylı şekilde yazılmaz.
Yorumlamada Yararlanılan Mantık Kuralları ;
1.Kıyas : Belli bir hukuksal durum için konulmuş olan kuralların o duruma benzeyen başka kurallara da uygulanması demektir. Ör : Trende sigara içilmez > O zaman puro da içilmez.
2.Aksiyle Kanıt : Yasada açık şekilde düzenlenmiş bulunan hususun kanunda yer almamış bulunan zıt davranışları da düzenlediği varsayılır.Yasa korucu bilerek o konuyu düzenlememiştir. Ör : Her 20 yaşına giren Türk erkek vatandaşı , askerlikle mükelleftir > “Kızlar askerlikle yükümlü değildir” çıkarımı yapılır
3.Önceliklilik (Evleviyet) : Belli bir somut olay için öngörülmüş olan yasa hükmünün o olaya benzeyen başka olaylara da uygulanmasıdır.Yasada daha önemli bir durum için konulmuş olan kuralları daha az önemlilere uygulanması anlamındadır.
Yazılı Hukuk Kurallarının Yürürlüğü :
Yürürlük hukuksal bir kuralın uygulanma durumunda bulunması demektir.Bir hukuk kuralının kullanılması ile yürürlüğü aynı şey değildir.Bazı yasalarımız yürürlüktedir fakat şimdi uygulanmaz.Her kuralların 3 yürürlüğü vardır;
1-Sosyolojik Yürürlülük : Hukuk kurallarının sosyal yaşamda uygulanabilir olmasıdır.Bu anlamda hukuk kuralları sosyal yaşama uymak zorunda.Sosyal yaşama , Sosyal realiteye uymalıdır.
2-Etik Yürürlülük : Hukuk kurallarının ahlaka uygun olmasıdır.Uygun olmayan geçerlilik kazanamaz.
3.Normatif Yürürlülük :
a)Sistematik Yürürlülük : Bu normlar hiyerarşisine dayalı yürürlüktür.Yasa koyucu tarafından koyulan kuralın normlar hiyerarşisine uygunluğu aranır.Yönetmeliğin>Tüzüğe Tüzüğün > Yasaya uygunluğu aranır.
b)Formel Yürürlülük : Resmi yürürlülüktür.Burada yazılı bir kuralın resmi bir şekilde yürürlüğe girmesiyle olur.Yazılı hukuk kurallarının uygulanması için yürürlükte olmaları gerekir(mutlaka).Yürürlükte olması için de mutkala yayımlanması gerekir.Kanunlar, Yasalar , Kanun hükmünde kararlar , tüzükler resmi gazetede yayınlanmak zorundadır.Yönetmeliğin yayımlanmasında zorunluluğu yoktur.Hangilerinin yayımlanacağı kanunda belirtilir.Yayımlanan kanunun ne zaman yürürlüğe gireceğini resmi gazetenin yürürlülük maddesinden öğreniriz.Yürürlülük maddesi yoksa resmi gazetede yayımlanmasından itibaren 45 gün sonra ilgili hukuk kuralı yürürlülüğe girer.
Yazılı Hukuk Kurallarının Yürürlükten Kalkması ;
1-Kendiliğinden Yürürlükten Kalkma : Yasa koyucu normun belli bir olayın gerçekleşmesi halinde yürürlükten kalkacağını hükme bağlayabilir.Ya belli bir şartın gerçekleşmesi yada belli bir sürenin gerçekleşmesine bağlıdır.Ör : Bütçe yasaları 1 yıl dolunca yürürlülükten kalkar.
2-Başka Bir Normla Yürürlükten Kalkma : Ya açıklayıcı yada zimni şekilde 4 değişik durum vardır.
-Her iki kanun genel ise yeni kanuna öncelik , üstünlük tanınınır.
-Her iki kanun özel ise yine yeni kanuna öncelik tanınır.
-Yeni kanun özel eskisi genel ise , yeni kanuna öncelik tanınır.
-Eksi kanun özel , yeni kanun genel ise öncelik yeni kanuna verilmez.Burada kanun koyucunun amacına bakılır.
3-Yargı Kararıyla Yürürlükten Kalkma : Anayasa mahkemesi ; kanun , kanun hükmünde kararnağme , TBMM iç tüzüğü şekil ve esas bakımından anayasaya uygunluğunu denetler.Eğer ilgili hüküm anayasaya aykırıysa ; Anayasa mahkemesi bunu yürürlükten kaldırır.
-Tüzüklerin denetimini Danıştay yapar.Danıştay kararıyla yürürlükten kalkma tartışmalıdır.
KAMU HUKUKU-ÖZEL HUKUK AYRIMI
Hukukun en eski bölümü özel hukuktur.Fertleri daha yakından ilgilendirir.Kamu hukukunun etkisi ise daha sınırlıdır.Kara Avrupası hukukunda daha önemli bir yere sahiptir.İngiliz hukukunda böyle bir ayrım yoktur.Kökeni Roma hukukuna dayanmaktadır.Roma hukukunda da özel hukuk önemli bir yere sahiptir.Roma hukukunda hukukçular kamu hukukunun varlığını kabul etmişlerdir.Fakat kamu hukukunu hükümet ve yönetim sorunu olarak görmüşlerdir.Ortaçağ da(Avrupa) her ikisinin birleştiği görülür.Buna feodal hukuk denmiştir.
16. yüzyıldan itibaren bu ayrım tekrar karşımıza çıkar.Çağdaş anlamda işse Fransa da 1800 yılında Danıştay ın kurulması ve bağımsız organ niteliği kazanmasıdır.
Ülkemizde Danıştay 1868 yılında kurulmuştur.Kamu Hukuku Özel hukuka göre daha yenidir ve gelişmekte olan bir disiplindir.Kamu hukuku siyasi etkilere açıktır.Özel hukuk daha az değişkendir.Kamu hukukunda kanun koyucu, hukuk kurallarını oluşturmakta daha serbesttir.
KAMU HUKUKU-ÖZEL HUKUK AYRIMINDA BAŞVURULAN KRİTERLER
1)Menfaat Kriteri:Amaç kriteri de denir.Buna göre kamu hukuku kamusal menfaatleri, özel hukuk kuralları ise özel menfaatleri korur ve düzenler.Bu kriter kabul edilmemiştir.Çünkü menfaat kavramı belirsiz bir kavramdır.Hangi menfaatlerin kamusal,hangisinin özel olduğu belirsizdir.Bu yüzden kabul edilmemektedir.
2)Egemenlik Kriteri:Bu kritere göre ise bir hukuki ilişkinin taraflarından biri ya da ikisi devletin egemenlik kısmına dayanıyorsa söz konusu ilişki kamu hukuku ilişkisidir ve kamu hukukunca düzenlenmesi gerekir.Dayanmıyorsa özel hukuka ilişkindir.
Devlet egemenliği doğrudan ya da kamu tüzel kişileri aracılığıyla kullanır.Örn:Kamulaştırma işlemini yapan kurum,devletin egemenlik hakkını kullanarak kamulaştırma yapar.
Devletin yaptığı her işlem kamu hukuku ilişkisi değildir.
3)İrade Hürriyeti Kriteri:Bu kritere göre,eğer bir hukuki ilişkinin tekrarlarından biri geniş bir irade hürriyeti içinde davranıyorsa ilişki özel hukuk ilişkisidir.Davranmıyorsa,kamu hukuku ilişkisidir.
Bu ayrım reddedilmiştir.Çünkü bazı özel hukuk sözleşmeleri sıkı sıkıya şekil şartına tabidir.Dolayısıyla taraflar geniş bir irade hürriyeti içinde davranamazlar.
Örneğin:Kefalet sözleşmesi yazılı olmak zorundadır ve kefil olunan miktar belli olmak zorundadır.
4)Eşitlik Kriteri:Bu kritere göre hukuki ilişkinin tarafları eşit bir statüdeyse ve söz konusu ilişki özel hukuku ilişkisidir.Değilse kamu hukuku ilişkisidir.
Bu kriter iç hukuk bakımından kolaylık sağlar.Dış hukuk bakımından tatmin edici değildir.
5)Pragmatik Kriter:Teorik bir tabiri yoktur.Uygulamada kolaylık sağlama bakımından kabul edilmiştir.
Biz,egemenlik kriterinin kabul ediyoruz.
KAMU HUKUKU-ÖZEL HUKUK AYRIMININ REDDEDİLMESİ
1)Kelsen’in Görüşü:Kelsen e göre hukuk normlar hiyerarşisinden ibarettir.Hukuk hayatında bir tek bu mevcuttur.Anayasa dahil olmak üzere tüm hukuk kuralları geçerliliğini devletin temel normundan alır.
Dolayısıyla hem kamu hukuku kuralları hem de özel hukuk kuralları geçerliliğinin devletin temel normundan alırlar.
Kamu hukukunun kamu çıkarlarını,özel hukukun da özel çıkarları düzenlediği görüşü yanlıştır.İkisi de diğerinin çıkarlarını da düzenler.
2)Dugid’in Görüşü:Hukuk,sosyal olayların bir ürünüdür.Hukuk,sosyal dayanışmanın norm haline dönüşmesidir.Hukuk hayatında sadece objektif hukuk vardır.Kamu hukuku-özel hukuk yarımı yoktur.Kamu hukuku egemenlik kavramlarına dayandığı için.kamu hukukunu reddeder.
TÜRK HUKUKUNDA KAMU HUKUKU-ÖZEL HUKUK AYRIMI
Bu ayrım Kara Avrupası hukukundan gelmiştir.Hem doktrinde hem de uygulamada kabul edilmiştir.Egemenlik kriteri bu ayrımın temelidir.Bu ayrımın varlığının iki temel kanıtı vardır.(Somut olarak varlığının iki temel kaynağı vardır.)
1-Danıştay ve İdari mahkemeleri varlığı
2-Uyuşmazlık mahkemelerinin varlığı(Anayasamızın 158. maddesine göre adli,askeri ve idari yargı organları arsındaki görev ve hükmündeki uyuşmazlıkları çözer.)
19. yüzyılın sonuyla birlikte devletin ödevlerinde hızlı bir çoğalma görülüyor;bu da devlete verilen yetkilerin artmasına yol açıyor,devlete verilen yetkiler arttıkça kamu hukuku ve özel hukuk aleyhinde genişliyor.
KAMU HUKUKU-ÖZEL HUKUK AYRIMININ DALLARI
Kamu Hukukunun Dalları Özel Hukukun Dalları
1-Genel kamu hukuku 1-Medeni hukuk
2-Anayasa hukuku 2-Ticaret hukuku
3-İdare hukuku 3-Fikir hukuk
4-Devletler genel hukuku 4-Devletler özel hukuku
5-Ceza ve ceza usul hukuku
6-Vergi hukuku
1-GENEL KAMU HUKUKU
Devlet olgusunu,devlet olgusunun karşısında kişi hak ve hürriyetlerini,devlet otoritesinin kaynaklarını ve devleti yapan unsurların neler olduğu soruları üzerinde duran teorik bir disiplindir.Diğer bir adı da devlet hukukudur.Bir devletin ortaya çıkabilmesi için 3 öğeye ihtiyacı vardır:
-İnsan topluluğu(millet)
-Ülke
-Egemenlik
a)İnsan topluluğu:Milletin oluşabilmesi için insanların birtakım bağlarla birbirine bağlanması gerekir.Bu bağların ne olduğuna ilişkin iki görüşü vardır.
-Objektif millet anlayışı:Bu bağlar somuttur,maddidir.Örneğin:Irk birliği,din birliği,dil birliği...
-Subjektif millet anlayışı:Bu görüşe göre,bu bağlar manevi niteliktedir.Kaderde birlik,amaçta birlik,ülkede birlik...
b)Ülke:Milletin üzerinde yaşadığı devletin egemenlik gücüne tabi arazi ve üzerindeki hava alanıdır.
c)Egemenlik:Bir ülkede yönetenin(egemenin)en üstün güç olması gerekir.Eğer egemen bir iktidar varsa,devlet vardır.İçte(hesap vermeme) ve dışta(işlerine karıştırmama) tam bağımsız...
Klasik egemenlik görüşünün eleştirisi:
1-Devlete atfedilen mutlaklık,sınırsızlık,üstünlük, günümüzde hukuk devleti anlamıyla bağdaşmaz.Devlet sınırsız,üstün,mutlak olamaz;hukukla sınırlıdır.
2-Klasik egemenlik anlayışı tek,bölünmezlik ve en üstün olma bakımından federal devleti açıklamada güçlük çeker.
3-Klasik egemenlik anlayışı kuvvetler ayrılığı ilkesiyle bağdaşmaz.Çünkü yasama,yürütme ve yargı organları kendi yetki alanları içinde egemendir.
4-Klasik egemenlik anlayışı çağdaş insan hakları düşüncesiyle de bağdaşmaz.
Devlet Tipleri:
1-Üniter devlet:Yasama,yürütme yargının tek olduğu devlet.
2-Karma yapılı devletler
a)federal devlet:Federe devletlerin bir araya gelmesiyle oluşur.Federe devletler içte bağımsız,dışta ise federal devlete bağlıdır.
b)konfederal devlet:İçte ve dışta bağımsız,dışta belli hususlarda konferasyona bağlıdır.(savaş ilanı gibi)(1815 Cermen konfederasyonu)
Federal ile üniter devlet farkları
1-Federal devlet üniter devletlerin bir araya gelmesiyle oluşur.Üniter devletler ise tek bir devlettir.
2-Federal devlet sisteminde hem federal devlet hem de federe devletlerin kendine has anayasası ve bir hukuk düzeni vardır.Üniterde ise tek bir anayasa ve hukuk düzeni vardır.
3-Federal devletlerin ve federe devletin ayrı ayrı yasama yürütme yargı organları vardır.Üniterde ise tek bir yasama yürütme yargı organı vardır.
4-Federal devlet sisteminde federe devletler kendi içinde bağımsızdır.Oysa üniter devleti oluşturan birimlerin kendi içinde bağımsızlığı söz konusu değildir.
2-ANAYASA HUKUKU
Devletin temel kuruluşunu,işleyişini,görev ve yetkilerini,fertlerle devlet arsındaki ilişkileri ve temel hak ve özgürlükleri belirleyen bir kamu hukuku dalıdır.1921 anayasası ilk anayasamızdır.Cumhuriyet kelimesi 1923’te anayasaya eklenmiştir.1924 te ise ilk kez temel hak ve hürriyetlere yer verilmiştir.1937 de laiklik ilkesi anayasamıza eklenmiştir.
1961 ve 1982 anayasalarında egemenliğin millete ait olması ilkesinin yanında ayrıca laiklik ilkesi de vurgulanmış,sosyal ve ekonomik haklara da yer verilmiştir.
1982 anayasasında TC nin özellikleri:İnsan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine ve inkılaplarına bağlı, demokratik, laik, sosyal hukuk devletidir.Katı anayasanın faydası, istikrarın ve düzenin sağlanmasıdır.
Anayasamız 11. maddede kendi üstünlüğünü ilan eder.Anayasa; y-y-y- organlarını,idare makamlarını,kişi ve kuruluşları bağlar.Anayasa mahkemesi 1962 yılında kurulmuştur.
3-İDARE HUKUKU
İdarenin kuruluş ve işleyişini düzenleyen kamu hukuku dalıdır.Yasama ve yargı dışında kalan tüm kamu kuruluşları,bunların işleyişi ve fertlerle olan ilişkileri idare hukukunun konusuna girer.Ayrıca idare hukuku kamu kuruluşlarının teşkilatlanması,yetkileri,görevleri,kamu görevlileri,kamu malları,kamu kuruluşlarının idari denetimleri ve idari yargı gibi konuları inceler.
En önemli konusu,kamu hizmetlerinin teşkilatlanması ve idaresidir.
Türkiye nin idari teşkilatı 2 ye ayrılır:
1-Merkezi idare
2-Mahalli idare
1-Merkezi İdare:Bütün Türkiye yi kapsamına alır.Merkezi idarenin,hem devlet merkezinde hem illerde hem de yurtdışında teşkilatı olabilir.(MEB)Anayasanın 126. maddesine göre merkezi idare illere,iller de diğer kademeli bölümlere ayrılır.
2-Mahalli İdare:İl,belediye ve köy gibi halkın ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulmuş kuruluşlardır.Mahalli idarenin idari ve mali özgürlüğü söz konusudur.
Merkezi idareler mali hizmetlerin idarenin bütçesine göre yürütülmesi,kamu hizmetlerinde birliğin sağlanması,toplum yararının korunması ve mali ihtiyaçların gereği gibi karşılanması amacıyla mahalli idareler üzerinde vesayet yetkisine sahiptir.
İdari Davalar 3’ e Ayrılır:
1-İptal Davaları:İdarenin yetki,şekil,sebep,konu ve amaç bakımından hukuka aykırı bir kararının veya işleminin iptali için açılan davadır.
2-Tam Yargı Davası:İdarenin kararları,işlemleri ve fiilleri yüzünden hakkı ihlal edilen veya zarara uğrayan kişi, hakkının iadesini veya uğradığı zararın tazmin edilmesini tam yargı davasında isteyebilir.
3-İdari Sözleşmeden Doğan Davalar:İdarenin egemenlik hakkını kullanarak yaptığı sözleşmeler ile ilgili uygulamadan doğan davalar da idare mahkemesi tarafından çözülür.
4-DEVLETLER GENEL HUKUKU
Devletler arasındaki ilişkileri düzenleyen hukuktur.İç hukuk kişi-kişi ve kişi-devlet arasındaki ilişkileri düzenlerken,devletler hukuku devletlerle uluslar arası kuruluşlar arasındaki ilişkileri ve uluslarası kuruluşların birbirleriyle olan ilişkilerini düzenler.
Başlıca Kaynakları:
1-Milletlerarası antlaşmalar(en önemli kaynağı)
2-Milletlerarası örf ve adet kuralları
3-Mahkeme kararları
4-Hukukun genel ilkeleri
5-Doktrin
Başlıca Konuları:
1-Uluslararası antlaşma nedir,nasıl yapılır?
2-Uluslar arası örf ve adet nedir?
3-Devlet nedir,hangi unsurlardan oluşur?
4-Devletin doğuşu ve sona ermesi
5-Uluslararası kuruluşlar nelerdir,nasıl çalışırlar?
6-Devletin ülkesi nedir,sınırları nasıl çizilir?
7-Devletlerarası ilişkiler nasıl yürütülür?
8-Uluslararası uyuşmazlıklar nasıl çözülür?
Devletler genel hukukunun bir hukuk dalı olup olmadığı konusu tartışmalıdır.Çünkü yaptırımın iç hukuktaki gibi belirgin olmayışı DGH’ nu tartışmalı kılar.
İç hukuk kurallarının geçerliliğini devletin üstün gücü sağlar,oysa DGH’nda devletler hukuk kurallarını uygulayacak üstün bir güç söz konusu değildir.
5-CEZA HUKUKU
Özel hukuk kadar eski değil,yeni bir disiplindir.Devlet etkin bir rol oynar.Davayı başlatma yetkisi savcıya aittir.(suç hakkında kamu davası açılıp açılmayacağına karar verir)Suçtan zarar gören kişi davaya dahil olur.
Türk ceza kanunu,1926 da yürürlüğe girmiştir.En önemli ilkesi “kanunsuz suç ve ceza olmaz” ilkesidir.Bu yüzden kıyas uygulanamaz.Suçlar cürüm ve kabahat olmak üzere 2’ye ayrılır.
Cürüm,toplum düzenini sarsma bakımından ağır suçlara verilen addır.
Kabahat, ” “ “ “ hafif “ “ “
Disiplin cezası,belli bir statüsü bulunan kişilere görevleri dolayısıyla ve görev yapılan yerdeki kusurları dolayısıyla verilen cezalara denir.Asker,memur,öğrenci gibi belli bir statüde bulunan kişilere uygulanır.Genellik unsuru yoktur.Mahkeme tarafından değil,idare tarafından verilir.Disiplin cezası verilmesi için kişinin ceza kanununca hüküm giymiş olması gerekmez.
Disiplin cezalarının ceza hukuku veya idare hukuku konusu olup olmadığı tartışmalıdır.Fakat baskın görüş,cezayı veren idare olduğu için ve idarenin de ceza vermekte geniş takdir yetkisi bulunduğu için disiplin cezasının idare hukukuna girdiği kabul edilir.
6-İŞ HUKUKU
Kamu hukukuna mı özel hukuka mı girdiği tartışmalıdır.Genel olarak kabul edilen görüş karma hukuk dalında olduğudur.Uygulamada özel hukuk içinde yer alır.
İş akdi:İşçi ile işveren arasında belli bir hizmetin ücret karşılığı yapılmasını öngörür.
İşçinin mutlak bir şekilde gerçek kişi olması gerekir.Oysa işveren tüzel kişi de olabilir.
Devlet işçi sağlığının korunması,iş süresinin sınırlanması,işçiye elverişli adaletli ve uygun ücret verilmesi,kadın ve çocuk işçilerin korunması gibi sebeplerle hukuk kurallarına müdahale edebilir.Bu da sosyal devlet özelliğinin gereğidir.
Sendika kurma:İşçi-işveren, ortak sosyal ve ekonomik haklarını korumak için sendika kurar.
Grev:İşçilerin topluca işi bırakmasıdır.
Lokavt:İşçilerin topluca işten çıkarılmasıdır.
7-VERGİ HUKUKU
Devletin vatandaşla olan vergi ilişkisini düzenleyen hukuk dalıdır.Devlet ile fert arasındaki mali ilişkileri düzenler.Verginin parlamento tarafından çıkarılacak kanunlara göre alınması, çağımız demokrasisinin önemli ilkelerinden biridir.
En önemli ilkesi vergilerin kanuniliğidir.Vergi hukukunda genellikle eşitlik en önemli konu olarak karşımıza çıkar.Vergi yükümlüleri devlet önünde eşit statüde bulunmaktadırlar.
Any. mad. 83:Herkes kamu giderlerini karşılamak üzere vergi ödemekle yükümlüdür.
Vergiler,vasıtalı-vasıtasız olmak üzere 2 ye ayrılır.Vasıtasız vergiler doğrudan devlete ve kamu tüzel kişilerine ödenir.(emlak)Vasıtalı vergiler ise devletin üstlendiği hizmetler dolayısıyla topladığı vergilerdir.
8-ÇEVRE HUKUKU
Doğal çevrenin korunması ile ilgili hukuki tedbirlerin alınmasını ve uygulanmasını düzenler.
Any.mad.65:Herkes sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir.
Any.mad.168:Tabii kaynak ve servetlerin korunmasını düzenlemiştir.
Any.mad.169:Ormanların korunmasını düzenlemiştir.
ÖZEL HUKUK DALLARI
1-MEDENİ HUKUK
TMK başlangıç bölümünden sonra kişi haklarına ilişkin bölümler düzenlenmiştir.Kişiler hukukunda kişilere ait düzenlemeler mevcuttur.Kişiler hukukundan sonra Aile hukuku düzenlenmiştir.Aile hukukundan sonra Miras hukuku düzenlenmiştir.Miras hukukunda ise ölüme bağlı tasarruflar,vasiyet,miras sözleşmesi,mirasın reddi,mirasın taksimi,mirasın açılması vs. düzenlenmiştir.Miras hukukundan sonra Eşya hukuku düzenlenmiştir.Burada da gayrimenkul mülkiyeti,ayni haklar,zilyetlik,gayrimenkul ve menkul rehni vs düzenlenmiştir.
a)Kişiler Hukuku
Tam ve sağ doğmuş herkes hak ehliyetine sahiptir.Hukuki işlem ehliyeti, kişinin fiilleriyle hak sahibi olabilmesi ve borç altına girebilmesidir.
Hısımlık:Kişinin başkalarıyla olan akrabalığına denir.Kişinin anne ve babası ve büyükanne ile büyükbabası arasındaki hısımlığa üst soy hısımlığı denir.Kişinin çocukları,torunları ve onun altsoyuyla olan hısımlığına altsoy hısımlığı denir.Kişinin kardeşleri,amcası,halası,teyzesi,dayısı ile olan hısımlığına civar hısımlığı denir.Evlenme ile oluşan hısımlık ise sıhhi hısımlıktır.
İkametgah:Bir kimsenin yerleşmek niyetiyle sürekli oturduğu yerdir.
b)Aile Hukuku
Evlenme,nişanlanma ile oluşur.Nişanlanmanın yaptırımı yoktur.Nişanın bozulması halinde tazminat davası açılabilir.Nişanlılar arasında hısımlık ve nafaka borcu doğmaz.
c)Eşya Hukuku
Kişinin maddi nitelikteki mallarla olan ilişkisini düzenler.Maddi olmayan mallar eşya hukukunun konusunu oluşturmaz.Mallar,menkul ve gayrimenkul olmak üzere 2 ye ayrılır.Niteliğinde değişiklik olsun olmasın bir yere taşınabilen mallara menkul mal denir.Gayrimenkuller ise yerlerinde sabit olan mallardır.
Menkul malların devri resmi şekil şartına bağlı değildir.(istisnası otomobildir)
Gayrimenkullerin devri ise şekle tabidir.
d)Borçlar Hukuku
Sözleşme serbestliği ilkesi geçerlidir.Haksız fiil, sebepsiz zenginleşme, hibe, ariyet, karz, hizmet sözleşmesi, istisna sözleşmesi, vekalet ve kefalet sözleşmeleri düzenlenmiştir.
2-TİCARET HUKUKU
Kişilerin ticari ilişkilerini düzenleyen hukuk dalıdır.Kendi içerisinde ticari işletme hukuku,şirketler hukuku,kıymetli evrak hukuku,deniz ticareti hukuku ve sigorta hukuku gibi bölümlere ayrılır.
a)Ticari İşletme Hukuku
Türk ticaret kanunun mad.11’e göre ticari işletme ticarethane veya fabrika yahut ticari şekilde işletilen değerli müesseselerdir.Tacir ise bir işletmeyi kısmen dahi olsa kendi adına işleten kişidir.
Ticari işletme hukuku içerisinde tacirin faaliyetlerini düzenlerken,ticari işletme nedir,kuruluşu devri ve rehni,tacir nedir,tacir olma yükümlülükleri nelerdir,ticaret sicili nedir,haksız rekabet nedir,ticari defter nedir.. başlıca konularıdır.
b)Şirketler Hukuku
Şirketlere ilişkin hükümleri düzenlemiştir.Ticaret hukukumuzda 5 adet şirket vardır:
1-Kolektif
2-Komandit
3-Anonim
4-Limited
5-Kooperatif
Bunların kuruluşunu,işleyişini,haklı borçlarını,sona ermelerini düzenler.
c)Kıymetli Evrak Hukuku
Bono,poliçe,çek gibi kıymetli evrakların düzenlenmesi,bunların geçerlilik şartları,hüküm ve sonuçları,devri gibi konuları düzenler.
d)Sigorta Hukuku
Başlıca konuları;sigorta akdi,tanımı,unsurları,sigortacı,sigorta ettiren,sigorta akdinin kuruluşu,nasıl oluştuğu,hükümleri ve sonra ermesi,türleri vs...
e)Deniz Ticareti Hukuku
Ticari gemilerin denizde seyr-ü seferi ile bireyler arasında ortaya çıkan hukuki ilişkileri düzenler.Başlıca konuları;gemi,bayrak,gemi sicili,gemi ipoteği,gemi mülkiyeti,gemi alacaklısı hakkı,donatma,gemi adamı,kaptan vs...
3-MEDENİ USUL HUKUKU
Devletin müdahalesi belirgin olarak karşımıza çıkar,ama kamu hukuku disiplini olmasına rağmen özel hukuk alanında kabul edilmiştir.
Adliye mahkemeleri özel hukuk alanındaki bütün yargısal faaliyetleri inceler.
Özel hukuk uyuşmazlıklarının çözümlenmesinde mahkemelerin izleyeceği usulleri belirten hukuk kurallarından oluşur.Medeni usul hukuku içerisinde mahkemelerin kuruluşu,görevi,yetkisi,mahkemelerin görev alanına giren konular,avukatlar,hakimler,savcılar,adliye memurları,hakimin reddi,işbölümü uyuşmazlığı,yargı uyuşmazlığı gibi konular düzenlenmiştir.
4-İCRA VE İFLAS HUKUKU
Tebligat,ilanlı-ilansız takip,icra teşkilatı,şikayet vs gibi konuları düzenler.
5-DEVLETLER ÖZEL HUKUKU
Temel konuları:uyrukluluk,yabancılar hukuku,kanunlar çatışmasıdır.
Uyruk,kişileri ve şeyleri devlete bağlayan bağdır.Uçaklar,gemiler,tüzel kişiler devlete uyrukluluk ile bağlıdır.
Gerçek kişileri devlete bağlayan bağ vatandaşlıktır.2 şekilde kazanılır.
1-Asli vatandaşlık
oğumla kazanılır.
2-Müktesap(kazanılmış)vatandaşlık:Başka bir nedenle kazanılır.(evlenmeyle)
